การทำงานบนหลังคาอย่างปลอดภัย ต้องเตรียมอะไรบ้าง?

การทำงานบนหลังคาพบได้ในหลายอุตสาหกรรม เช่น งานซ่อมบำรุง งานตรวจสอบอาคาร งานติดตั้งระบบไฟฟ้า งานติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ และงานบำรุงรักษาอุปกรณ์บนที่สูง แต่ทุกงานล้วนมีความเสี่ยงจาก การพลัดตก การลื่นไถล การเหยียบบริเวณที่รับน้ำหนักไม่ได้ วัสดุตกหล่น และสภาพอากาศ

ดังนั้นก่อนเริ่มงานต้องเตรียมให้พร้อมทั้ง ผู้ปฏิบัติงาน พื้นที่ทำงาน อุปกรณ์ ระบบป้องกันการตก และแผนฉุกเฉิน

บทความนี้สรุปสิ่งสำคัญที่ควรตรวจสอบก่อนให้ผู้ปฏิบัติงานขึ้นไปทำงานบนหลังคา เพื่อช่วยลดความเสี่ยงและสร้างการทำงานที่ปลอดภัยมากขึ้น

การทำงานบนหลังคามีความเสี่ยงอะไรบ้าง?

การทำงานบนหลังคาไม่ได้มีเพียงความเสี่ยงจากการตกจากขอบ แต่ยังมีอันตรายหลายรูปแบบที่ต้องประเมินก่อนเริ่มงาน

การพลัดตกจากขอบหลังคา

บริเวณขอบหลังคาที่ไม่มีราวกันตกหรือระบบป้องกันการตกที่เหมาะสม เป็นจุดเสี่ยงสำคัญ โดยเฉพาะงานที่ต้องเข้าใกล้ขอบหรือเคลื่อนที่ไปตามแนวหลังคา

การเหยียบแผ่นหลังคาที่เปราะบาง

แผ่นหลังคาบางชนิดอาจเสื่อมสภาพหรือไม่ได้ออกแบบให้รับน้ำหนักคน การเหยียบโดยไม่ตรวจสอบอาจทำให้แผ่นแตกหรือยุบตัวได้

Skylight และแผ่นโปร่งแสง

Skylight หรือแผ่นโปร่งแสงบางชนิดอาจมองคล้ายพื้นผิวปกติ แต่ไม่สามารถรับน้ำหนักคนได้ จึงต้องระบุและควบคุมพื้นที่ให้ชัดเจน

การลื่นไถลและเสียสมดุล

น้ำ ฝน ฝุ่น คราบน้ำมัน ตะไคร่น้ำ หรือพื้นผิวลาดเอียงอาจทำให้ผู้ปฏิบัติงานลื่นและเสียหลัก

เครื่องมือและวัสดุตกจากที่สูง

เครื่องมือหรือวัสดุที่ตกลงมาสามารถสร้างอันตรายต่อผู้ที่อยู่ด้านล่าง จึงต้องมีการควบคุมพื้นที่และป้องกันของตกหล่น

สภาพอากาศ

ฝน ลมแรง พื้นเปียก หรือสภาพอากาศรุนแรงอาจทำให้ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจนไม่เหมาะกับการทำงาน

ก่อนขึ้นหลังคาต้องเตรียมอะไรบ้าง?

การเตรียมงานควรทำก่อนผู้ปฏิบัติงานขึ้นพื้นที่ โดยพิจารณาอย่างเป็นขั้นตอน

1. ประเมินความเสี่ยงก่อนเริ่มงาน

สำรวจพื้นที่จริงและระบุอันตราย เช่น

• ความสูงและลักษณะของหลังคา
• ความลาดเอียง
• ขอบหลังคา
• ช่องเปิด
• Skylight หรือแผ่นโปร่งแสง
• แผ่นหลังคาที่เปราะบาง
• จุดขึ้น–ลง
• สายไฟและแหล่งพลังงาน
• กิจกรรมที่เกิดขึ้นด้านล่าง
• สภาพอากาศ

จากนั้นกำหนดมาตรการควบคุมที่เหมาะสมก่อนเริ่มงาน

2. ตรวจสอบความแข็งแรงของหลังคา

ไม่ควรสมมติว่าหลังคาทุกส่วนสามารถเดินได้

ควรตรวจสอบโครงสร้าง แผ่นหลังคา จุดยึด บริเวณผุกร่อน รอยแตก และพื้นที่ที่ไม่ได้ออกแบบให้เป็นทางเดิน

หากไม่สามารถยืนยันความแข็งแรงได้ ต้องกำหนดวิธีเข้าถึงพื้นที่ที่ปลอดภัยก่อน

3. ระบุพื้นที่ห้ามเหยียบ

บริเวณที่เปราะบาง Skylight ช่องเปิด หรือพื้นที่ที่รับน้ำหนักไม่ได้ ควรมีการทำเครื่องหมาย กั้นพื้นที่ หรือใช้มาตรการป้องกันที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้ผู้ปฏิบัติงานเข้าใจผิดว่าเป็นพื้นที่เดินได้

4. เตรียมระบบป้องกันการตก

เลือกใช้ระบบให้เหมาะกับลักษณะงาน เช่น

• Guardrail
• Safety Net
• Lifeline
• Anchor Point
• Full Body Harness
• Lanyard
• Shock Absorber
• Self-Retracting Lifeline หรือ SRL

ระบบป้องกันการตกต้องได้รับการเลือก ติดตั้ง ตรวจสอบ และใช้งานอย่างเหมาะสมกับสภาพงานจริง

5. ตรวจสอบ Full Body Harness และอุปกรณ์

ก่อนใช้งานควรตรวจสอบสาย ตะเข็บ D-Ring Buckle Hook Connector Lanyard และ SRL

หากพบการชำรุด เสื่อมสภาพ หรือมีประวัติการตกกระแทก ควรนำออกจากการใช้งานและดำเนินการตรวจสอบตามขั้นตอนที่เกี่ยวข้อง

6. เตรียม PPE ให้เหมาะกับงาน

ตัวอย่าง PPE ได้แก่

• หมวกนิรภัย
• รองเท้านิรภัย
• ถุงมือ
• แว่นตานิรภัย
• เสื้อสะท้อนแสงตามความเหมาะสม
• Full Body Harness
• อุปกรณ์ป้องกันการตก

PPE ต้องเหมาะกับความเสี่ยงและลักษณะงาน ไม่ควรใช้โดยไม่พิจารณาสภาพพื้นที่จริง

7. ตรวจสอบสภาพอากาศ

ก่อนเริ่มงานควรตรวจสอบฝน ลม ความเปียกของพื้น และสภาพอากาศโดยรวม

หากสภาพอากาศทำให้ไม่สามารถควบคุมความเสี่ยงได้อย่างเหมาะสม ควรหยุดงานหรือปรับแผน

8. ตรวจสอบทางขึ้นและทางลง

ตรวจสอบบันได ช่องทางเข้า จุดเปลี่ยนระดับ และทางเดินที่ใช้ในการเข้าถึงหลังคา

ต้องสามารถขึ้นและลงได้อย่างปลอดภัยโดยไม่ต้องปีนป่ายหรือใช้วิธีที่ไม่เหมาะสม

9. ควบคุมพื้นที่ด้านล่าง

ควรกั้นพื้นที่ ติดป้ายเตือน และจำกัดบุคคลที่ไม่เกี่ยวข้อง เพื่อป้องกันการได้รับอันตรายจากวัสดุหรือเครื่องมือที่ตกจากที่สูง

10. เตรียมเครื่องมือและป้องกันของตกหล่น

จัดเตรียมเครื่องมือให้เหมาะกับงาน ไม่ถืออุปกรณ์จำนวนมากจนเสียสมดุล และควรมีวิธีป้องกันเครื่องมือตกเมื่อจำเป็น

การทำงานบนหลังคาติดตั้งโซลาร์เซลล์ต้องระวังอะไร?

งานติดตั้งและบำรุงรักษา Solar Cell มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากทั้งงานบนที่สูงและงานเกี่ยวกับระบบไฟฟ้า

ก่อนเริ่มงานควรพิจารณา

• ระบบป้องกันการตก
• จุดยึดและทางเดินบนหลังคา
• พื้นที่เปราะบางและ Skylight
• สายไฟและอุปกรณ์ไฟฟ้า
• การจัดเก็บวัสดุ
• การควบคุมพื้นที่ด้านล่าง
• สภาพอากาศ
• วิธีเข้าถึงจุดทำงานอย่างปลอดภัย

จึงควรประเมินความเสี่ยงของ งานบนที่สูงและงานไฟฟ้าร่วมกัน ไม่ควรพิจารณาเพียงด้านใดด้านหนึ่ง

แผนฉุกเฉินและการช่วยเหลือเมื่อเกิดเหตุ

การป้องกันการตกไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีเหตุฉุกเฉินเกิดขึ้น จึงควรมี Rescue Plan ก่อนเริ่มงาน

แผนควรกำหนด

• ผู้รับผิดชอบเหตุฉุกเฉิน
• วิธีแจ้งเหตุ
• อุปกรณ์ช่วยเหลือ
• วิธีเข้าถึงผู้ประสบเหตุ
• วิธีเคลื่อนย้ายผู้ประสบเหตุ
• จุดส่งต่อ
• ช่องทางติดต่อหน่วยฉุกเฉิน
• ขั้นตอนหยุดงาน

ผู้ปฏิบัติงานและผู้เกี่ยวข้องต้องทราบแผนดังกล่าวก่อนเริ่มงาน

สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อทำงานบนหลังคา

เพื่อป้องกันอุบัติเหตุ ควรหลีกเลี่ยงพฤติกรรมต่อไปนี้

• ขึ้นหลังคาโดยไม่ประเมินความเสี่ยง
• เดินบนพื้นที่ที่ไม่ทราบว่าสามารถรับน้ำหนักได้หรือไม่
• เหยียบ Skylight หรือแผ่นโปร่งแสง
• ใช้ Harness แต่ไม่เชื่อมต่อกับระบบป้องกันการตก
• ใช้อุปกรณ์ที่ชำรุด
• ทำงานขณะฝนตกหรือลมแรงโดยไม่มีมาตรการรองรับ
• ปล่อยให้บุคคลที่ไม่เกี่ยวข้องเข้าพื้นที่
• เริ่มงานโดยไม่มีแผนฉุกเฉิน

เช็กลิสต์ความปลอดภัยก่อนขึ้นหลังคา

รายการ	ตรวจสอบ
ประเมินความเสี่ยง	☐
ตรวจสอบสภาพหลังคา	☐
ระบุพื้นที่เปราะบาง	☐
ตรวจ Skylight และช่องเปิด	☐
ตรวจขอบหลังคา	☐
ตรวจระบบป้องกันการตก	☐
ตรวจ Harness และอุปกรณ์	☐
เตรียม PPE	☐
ตรวจสภาพอากาศ	☐
ตรวจทางขึ้น–ลง	☐
กั้นพื้นที่ด้านล่าง	☐
ตรวจเครื่องมือ	☐
เตรียม Rescue Plan	☐
อบรมหรือชี้แจงผู้ปฏิบัติงาน	☐

หากจุดสำคัญยังไม่พร้อม ไม่ควรเริ่มงาน

การอบรมความปลอดภัยในการทำงานบนที่สูงสำคัญอย่างไร?

การทำงานบนหลังคาต้องอาศัยทั้งความรู้และทักษะ ผู้ปฏิบัติงานควรเข้าใจ

• อันตรายจากการทำงานบนที่สูง
• การประเมินความเสี่ยง
• การเลือกมาตรการป้องกัน
• การใช้ระบบป้องกันการตก
• การตรวจสอบ Harness และอุปกรณ์
• การใช้งาน Lanyard และ SRL
• ความปลอดภัยในการทำงานบนหลังคา
• การป้องกันวัสดุตกหล่น
• การปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
• การช่วยเหลือและกู้ภัย

การอบรมที่ดีควรเชื่อมโยงกับ ลักษณะงานและสภาพพื้นที่จริงขององค์กร

Reynolds Wise กับการอบรมความปลอดภัยในการทำงานบนที่สูง

บริษัท เรย์โนลด์ ไวซ์ จำกัด (Reynolds Wise) ให้บริการฝึกอบรมด้านความปลอดภัยสำหรับองค์กรและผู้ปฏิบัติงาน รวมถึงหลักสูตร ความปลอดภัยในการทำงานบนที่สูง (Work at Height Safety)

เนื้อหาการอบรมครอบคลุมความรู้เกี่ยวกับอันตราย การป้องกันการตก การใช้อุปกรณ์ และแนวทางการทำงานอย่างปลอดภัย เพื่อให้ผู้เข้าอบรมสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับงานจริง

เหมาะสำหรับงานที่เกี่ยวข้องกับ

• งานบนหลังคา
• งานซ่อมบำรุง
• งานติดตั้ง
• งานตรวจสอบ
• งานโครงสร้าง
• งานติดตั้ง Solar Cell
• งานที่มีความเสี่ยงจากการตกจากที่สูง

Reynolds Wise ให้บริการทั้ง In-house Training และ Public Training ตามความเหมาะสมขององค์กร

สรุปการทำงานบนหลังคาอย่างปลอดภัย

การทำงานบนหลังคาอย่างปลอดภัยต้องเริ่มตั้งแต่ก่อนขึ้นพื้นที่ โดยควร

ประเมินความเสี่ยง → ตรวจสอบหลังคา → ระบุพื้นที่เปราะบางและ Skylight → เตรียมระบบป้องกันการตก → ตรวจอุปกรณ์ → เตรียม PPE → ตรวจสภาพอากาศ → ควบคุมพื้นที่ → เตรียมเครื่องมือ → วางแผนฉุกเฉิน → อบรมผู้ปฏิบัติงาน

ความปลอดภัยไม่ได้ขึ้นอยู่กับอุปกรณ์เพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัย คนที่มีความรู้ วิธีการทำงานที่ถูกต้อง พื้นที่ที่ได้รับการควบคุม และการเตรียมพร้อมสำหรับเหตุฉุกเฉิน

สำหรับองค์กรที่มีผู้ปฏิบัติงานบนหลังคาหรือพื้นที่สูง การวางแผนและอบรมให้เหมาะกับลักษณะงานจริง คือส่วนสำคัญของการป้องกันอุบัติเหตุ

“ความปลอดภัยบนหลังคา เริ่มต้นก่อนก้าวขึ้นหลังคาเสมอ”